Kokunun Geleceği ve Potansiyeli

Kedilerin, yavrularına yabancı bir koku sindiğinde onları tanıyamayıp dışladığı yaygın olarak anlatılır. Koyun gibi bazı türlerde ise bu davranış açıkça gözlemlenmiştir; anne, doğumdan hemen sonra kuzusunun kokusunu belleğine kaydeder ve o kokuyu taşımayan yavruyu emzirmez.

İnsanlarda bir annenin kendi bebeğini koklamak istememesi genellikle travma, stres ya da bağlanma güçlükleriyle açıklanır. Bunun ötesinde, tamamen kişisel bir varsayım olarak  şunu da düşünüyorum: Çok nadir de olsa bu isteksizlik, bebeğin karıştırıldığına dair içgüdüsel bir uyarı işareti olabilir mi?

Bu biyolojik ilişkinin ötesinde, günlük rutinlerde de koku belirleyicidir. Bebeğiniz tıbbi bir neden yokken ağlıyorsa, ortamda ya da teninizde baskın bir koku olup olmadığını kontrol etmenizi öneririm. Nitekim sürekli ağlayan bebeklerin, annesinin kokusunu taşıyan kumaşlarla sakinleştiği bilinen bir gerçektir.

Bebek ile ebeveyn arasındaki en güçlü köprülerden biri kokudur; gözleri kapalı olsa dahi birbirlerini bu sayede tanırlar. Ancak bu hassas iletişim, ortamdaki baskın kokular nedeniyle kesintiye uğrayabilir. Mutfaktan yayılan yoğun yemek kokusu ya da annenin kullandığı parfüm, o güvenli ten kokusunu maskeleyebilir. Annesinin varlığını duyumsayamayan bebekte oluşan bu belirsizlik, yalnızlık hissine ve dolayısıyla güvenlik kaygısına yol açabilir.

Sevdiğimiz ya da sevmediğimiz kokuların kökeni, bebeklikte nadiren ya da aşırı biçimde maruz kaldığımız bu deneyimlere dayanıyor olabilir. Örneğin, yetişkinliğinizde çilek kokusunu sevmiyorsanız, bunun nedeni belki de annenizin, siz bebekken kendi kokusunu bastıracak kadar yoğun kullandığı çilek parfümüdür. 

Bebeklik dönemindeki bu kalıcı koku belleği, bebeğin dünyaya ilk geldiği anlarda daha da hayati bir rol üstlenir. Bebeğin, uzun süre yaşadığı o konforlu ve güvenli alandan doğumla birlikte ayrılışı, anne kucağıyla buluştuğunda yerini hızla huzura bırakır. Ancak prematüre ya da hasta doğan bebekler için bu süreç çok daha zorludur. Onlar, gelişimlerini tamamlayana kadar kuvözde, annelerinden fiziksel olarak kopuk, profesyonel ama yalnız bir bakım süreci geçirirler.

Kuvözdeki bebeğin, anne kokusundan (hatta baba ve kardeş kokusundan) mahrum kalmasının biyolojik etkileri, modern tıbbın üzerinde daha fazla durması gereken bir konu olabilir. Teknik detaylar ve sterilizasyon protokolleri tamamen uzmanların yetki alanında olmakla birlikte; gelecekte kuvöz tasarımlarına eklenebilecek güvenli hava kanalları sayesinde, bu 'destek kokunun' bebeğe ulaştırılmasının iyileşme süreçlerine etkisi bilimsel bir merak konusudur. Kokunun bu tamamlayıcı gücü, henüz keşfedilmemiş bir potansiyel barındırıyor olabilir.

Koma halindeki bir hastayla koku üzerinden yeniden bağ kurulabileceği fikri de, nörolojik açıdan heyecan verici bir araştırma alanı olabilir. Koku duyusunun limbik sisteme doğrudan ulaşma gücü, hastanın bellek ve duygu dünyasını tetikleyerek tepki alma ihtimalini taşır. Modern tıbbi donanımlarla bu tepkiler ölçülürken; uzman denetiminde hastanın tanıdığı kişisel kokuların (saç, ten ya da aşina olduğu parfümler) bir 'uyaran' olarak kullanılması, iletişim kanallarını güçlendirecek tamamlayıcı bir yöntem olarak incelenmelidir.

Kadim bir gelenek olan hastaya çiçek götürme âdetinin kökeninde, odanın görsel estetiğinden ziyade kokunun iyileştirici gücünden faydalanma amacı yattığını düşünüyorum. Bu perspektifle bakıldığında, paylaştığım her iki varsayımda da kadim bir yöntemi modern teknolojiyle harmanlamış oluyoruz.

Günümüzde ise çiçeklerin hasta odalarına kabul edilmemesi; enfeksiyon riski, alerjen etkiler ve koku hassasiyetleri göz önünde bulundurulduğunda son derece yerinde bir uygulamadır. Zira daha önce de altını çizdiğimiz gibi; kokulara verilen tepkiler standart değildir, kişiden kişiye değişkenlik gösterir. 

Reddedilmenin değeri yıllar sonra ortaya çıkar.